Według nowej encyklopedii powszechnej PWN, ergonomia to „dyscyplina wiedzy zajmująca się zasadami i metodami dostosowywania warunków pracy do właściwości fizycznych i psychologicznych człowieka, czyli takiego sposobu konstruowania urządzeń technicznych i kształtowania materialnego środowiska pracy, jakie wynikają z wymagań fizjologii i psychologii pracy”.

Pojęcie ergonomia pojawiło się w encyklopedii dopiero w 1970 roku. W 1857 roku Wojciech Jastrzębowski w czasopiśmie „Przyroda i Przemysł”, w artykule pt. „Rys Ergonomii, czyli nauki o Pracy opartej na prawach zaczerpniętych z Nauki Przyrody", po raz pierwszy zaproponował dla nauk związanych z pracą termin ergonomia. Prawdziwy rozwój ergonomii rozpoczął się w latach 60-tych XX wieku, kiedy powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Towarzystw Ergonomicznych (1962). W 1977 roku w Polsce zostało założone Polskie Towarzystwo Ergonomiczne, którym obecnie kieruje dr Jerzy Marcinkowski. W ergonomii podstawowe znaczenie ma optymalizacja pracy, która jest pojmowana jako układ lub system współdziałania człowieka ze środkami pracy. Szerzej ergonomię definiuje się jako „analizę i kształtowanie współzależności wszystkich elementów składowych systemu pracy, aktywności zawodowej człowieka, organizacji i środków pracy oraz produktu, będącego wynikiem pracy”. Mówiąc w prosty sposób ergonomia jest wiedzą o tym jak optymalnie powinno być zorganizowane środowisko pracy. Głównie chodzi o to, aby było jak najlepiej przystosowane do psychofizycznych możliwości człowieka, a także, aby w jak najmniejszym stopniu negatywnie wpływało na jego zdrowie. Według strony internetowej www.ergotest.pl na dzień 4.02.2009 roku w ponad 53% firmach stanowisko pracy nie spełniało wymogów ergonomii, co zostało zilustrowane na poniższym wykresie (Wykres 1.).

Wykres 1. Ogólne wyniki Testu Ergonomicznego (4. 02. 2009)

Źródło: www.ergotest.pl

Wykres 2. Zdrowie w miejscu pracy na podstawie Ergo–Testu (4. 02. 2009)

Źródło: opracowanie własne na podstawie www.ergotest.pl

Ergonomia to nauka skoncentrowana na dopasowaniu warunków pracy do ludzi. Bierze pod uwagę przede wszystkim ludzkie możliwości oraz ograniczenia osobnicze. Zamierzeniem ergonomii jest upewnienie się, że zadania, sprzęt, informacje oraz środowisko są odpowiednie dla każego pracownika. Aby móc ocenić dopasowanie pomiędzy pracownikiem, a jego stanowiskiem pracy, ergonomiści muszą rozważyć wiele aspektów:
- wykonywane zadania i wymagania w stosunku do pracownika,
- użytkowanie sprzętu (jego wymiary, kształt, przeznaczenie do danego zadania),
- korzystanie z informacji (sposób prezentowania, dostępność, modyfkacje informacji),
- środowisko fizyczne (temperatura, wilgotność, światło, hałas, wibracja),
- środowisko społeczne (praca zespołowa, kadra zarządzająca).

Ponadto ergonomiści rozważają wszystkie aspekty fizyczne danej osoby, takie jak wielkość i kształt ciała, sprawność fizyczna i siła, postura, zmysły (przede wszystkim wzrok, słuch i dotyk), stresy oraz napięcia mięśni, stawów, nerwów. Rozważają oni również psychologiczne aspekty każdej osoby, takie jak możliwości umysłowe, osobowość, wiedza oraz doświadczenie.

Poprzez ocenę tych aspektów, które mają wpływ na ludzi, ich pracę, sprzęt oraz środowisko pracy i interakcje pomiędzy nimi, ergonomiści mają możliwość stworzenia bezpiecznego, efektywnego oraz wydajnego systemu pracy.

Jak ergonomia może doprowadzić do polepszenia zdrowia oraz bezpieczeństwa w miejscu pracy? Otóż zastosowanie ergonomii w miejscu pracy redukuje potencjalne wypadki oraz potencjalne urazy i choroby, a także poprawia wydajność i produktywność.

Bezpieczeństwo i higiena pracy (w skrócie BHP) to zarówno zbiór zasad dotyczących bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy, jak również osobna dziedzina wiedzy zajmująca się kształtowaniem właściwych warunków pracy. Wchodzi w zakres zainteresowań ergonomii, medycyny pracy, ekonomiki pracy i innych. Na straży przestrzegania BHP w polskich zakładach pracy stoi Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). Podstawowe wymagania prawne dotyczące BHP zawiera Dział X Kodeksu pracy - oraz wiele rozporządzeń a w tym najważniejsze Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 z 1997 roku z późniejszymi zmianami) oraz Polskie Normy. W dniu 27 grudnia 2008 r. weszła w życie Ustawa z dnia 17 października 2008 r. zmieniająca ustawę z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy. Ustawa ta wprowadza szereg zmian do instytucji służby medycyny pracy. Do celów, które stoją przed służbą medycyny pracy należą systematyczna kontrola zdrowia pracujących, aktywne oddziaływanie na poprawę warunków pracy przez pracodawcę oraz ograniczanie ryzyka zawodowego i wskazywanie sposobów zapobiegania niekorzystnym zmianom w stanie zdrowia pracowników. Na podstawową jednostkę służby medycyny pracy nałożony został obowiązek poinformowania inspekcji pracy o każdym przypadku niewywiązania się przez pracodawcę z obowiązku przekazywania informacji o występowaniu czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, zapewnienia udziału w komisji bezpieczeństwa i higieny pracy działającej na terenie zakładu pracy, zapewnienia możliwości przeglądu stanowisk pracy w celu dokonania oceny warunków pracy, a także udostępniania dokumentacji wyników kontroli warunków pracy.

Red. Alicja Krauze

Poprzedni artykuł Następny artykuł

Swoje opinie wyrażać mogą tylko opini zarejestrowane w serwisie

Załóż konto i/lub Zaloguj się