W ostantim okresie obserwuje się zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych wzrost zachorowań na choroby alergiczne. W literaturze naukowej atopowe zapalenie skóry (AZS) kryje się pod różnymi nazwami — od wyprysku endogennego atopowego do świerzbiączki. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w krajach Europu Zachodniej wykazały, iż u około 35% populacji można stwierdzić objawy chorób alergicznych.  

Atopowe zapalenie skóry (z ang. atopic dermatitis) jest chorobą skóry, zaliczaną do chorób atopowych. Ta genetycznie uwarunkowana reakcja polega na nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na małe dawki antygenów, w wyniku której dochodzi do nadmiernego wytwarzania przeciwciał IgE skierowanych głównie przeciwko tym alergenom. Z chorób atopowych w życiu osobniczym pojawia się najwcześniej, a jego wystąpienie zwiększa ryzyko pojawienia się pozostałych chorób atopowych.
Atopia: genetycznie uwarunkowana skłonność organizmu do nadmiernego reagowania na czynniki zewnętrzne. 

AZS dotyczy przede wszystkim dzieci: u 57% chorych AZS rozwija się już przed 1. rokiem życia, a u 87% do 6. roku. Po okresie dojrzewania u 60–90% chorych dochodzi do remisji objawów i aż u 40–60% w późniejszym wieku rozwijają się choroby alergiczne układu oddechowego.

Przyczyny wywołujące chorobę i sposób jej powstawania są złożone i niejasne. Choroba charakteryzuje się zmianami wypryskowymi z wybitnie nasilonym świądem. Rozpoczyna się zazwyczaj w dzieciństwie i ma przewlekły i nawrotowy przebieg. 

Ważną rolę odgrywają czynniki:
- genetyczne 
- odpornościowe 
- środowiskowe

W ostatnich latach dramatycznie wzrasta częstość występowania AZS. Związane jest to z rosnącym zanieczyszczeniem środowiska, spożywaniem przetworzonej żywności. Wyniki badań potwierdzają, że 5-30% populacji cierpi na tę chorobę. 

Przyczyny AZS są związane z I i IV mechanizmem immunologicznym. Przeciwciała IgE wytwarzane przez limfocyty B u chorych z AZS reagują przede wszystkim z alergenami pokarmowymi i alergenami z powietrza. Alergeny te wnikają drogą pokarmową lub wziewną i po pochłonięciu przez komórki prezentujące antygenty ich drobne fragmenty mogą docierać do skóry, gdzie wywołują szereg reacji, prowadząc do rozwoju objawów alergicznych. 

Charakterystyczne objawy 
Skóra objęta zapaleniem staje się sucha, zaczerwieniona i podrażniona. Często powstają łuszczące się płatki lub pęcherzyki. Pęcherzyki mogą się sączyć, tworząc strupy, lub pękać pozostawiając drobne ranki. Zapaleniu skóry zazwyczaj towarzyszy swędzenie, które jest jednym z najbardziej dokuczliwych doznań. Gdy trwa bez przerwy chore dziecko staje się pobudliwe i rozdrażnione. Sytuacja pogarsza się ze względu na zmęczenie i bezsenność (bardzo często świąd nasila się w nocy). Dodatkowo objawy pogarszają się u osób ze zwiększoną potliwościa skóry. 

Trzy fazy choroby w zależności od wieku pacjenta
Atopowe zapalenie skóry u niemowląt
Problemy zaczynają się zawyczaj około trzeciego miesiąca życia. Pierwsze wykwity pojawiają się na policzkach oraz na owłosionej skórze głowy. Występują odgraniczone plamy rumieniowe, które ewoluują w kierunku zmian pęcherzykowo-grudkowych. W okresach zaostrzeń zmiany pojawiają się również na tułowiu i kończynach. Zmianom skórnym towarzyszy bardzo dokuczliwy świąd, który nasila się zwłaszcza w nocy, powodując, że sen jest niespokojny i przerywany. Na skórze pojawiają się otarcia naskórka, pokryte strupami, często zainfekowane wtórnie. W połowie przypadków choroba ustępuje prze ukończeniem drugiego roku życia. 

Atopowe zapalenie skóry w dzieciństwie
U małych dzieci choroba może stanowić kontynuację atopowego zapalenia sktóry okresu niemowlęcego lub wystąpic od nowa. Choroba obejmuje dół podkolanowy, przedłokciowy, grzbietową powierzchnię nadgarstków. Nieco rzadziej zajmuje kark, policzki, powieki. Zmiany są rozmieszczone symetrycznie, występują nieregularnie odgraniczone plamy rumieniowe z naciekami zapalnymi. 

Atopowe zapalenie skóry wieku dojrzewania i dorosłych
Zmiany sa symetryczne i obejmują skórę czoła, powiek, okolicę okołoustną, kark, szyję, górną część klatki piersiowej, zgięcia łokciowe i kolanowe, a także grzbietowe powierzchnie rąk. Skóra jest bardzo sucha, zaczerwieniona, pogrubiała, łuszcząca się, silnie pobruzdowana. Często dochodzi do hiperpigmentacji, czyli do brunatnego przebarwienia pozapalnego. Dotyczy to głównie skóry wokół oczu, bocznych powierzni szyi. Latem, gdy skóra jest opalona, plamy te przyjmują kolor białawy, często na twarzy mylone z bielactwem. Często w miejscu połączenia płata usznego z szyją powstaje stan zapalny, pęknięcia skóry i strupy. Wargi jamy ustnej są suche i pokryte łuszczącym naskórkiem (ten objaw najczęściej pojawia się zimą). Lizanie warg najczęściej wywołuje stan zapalny sąsiadującej skóry. Typowym objawem jest stan zapalny zlokalizowany w kącikach ust. Świąd skóry nasila się po spoceniu, a zmiany skórne zaostrzają się pod wpływem stresu, wysokiej temperatury, środków drażniących, czynników hormonalnych i warunków klimatycznych. 

Co nasila objawy atopowego zapalenia skóry?
Najczęstsze alergeny zaostrzające zmiany skórne przy AZS można podzielić na pokarmowe i pyłowe. Dla dzieci charakterystyczna jest alegia pokarmowa, zwykle najwcześniej uczula mleko krowie. Jajko (głównie chodzi o białko) jest drugim co do częstości alergenem zaostrzającym zmiany skórne w przebiegu AZS. Inne alergeny pokarmowe to czekolada, owoce, ryby, orzeszki, konserwanty, barwniki, miód. 

Duże znaczenie w powstawaniu i utrzymywaniu sie zmian skórnych w AZS ma tzw.: DEFEKT EKTODERMALNY, który prawdopodobnie jest spowodowany zaburzeniami produkcji ceramidów i lipidów w skórze, co objawia się nadmierną suchością i łatwemu powstawaniu podrażnień skóry. 

Najczęstsze alergeny wziewne:
- roztocza kurzu domowgo (na ich rozwój mają wpływ: temperatura ok. 20-30 st. C oraz wilgotność około 50 %, dlatego ich poziom jest wiekszy latem i jesienią, giną po dwóch dobach w temperaturze -15 st. C)
- grzyby pleśniowe (zarodniki grzybni są alergenami)
- naskórek ssaków m.in. kotów, psów, krów, koni
- pyłek roślin

Najczęściej zmiany chorobowe wystepują na:
- twarzy, szyi
- w zgięciach kończyn
- mogą obejmować też całe ciało (Erytrodermia)

Jak się rozpoznaje atopowe zapalenie skóry?
Najpierw lekarz przeprowadza dokładny wywiad z pacjentem i bada skórę, aby móc rozpoznać chorobę. Nastepnie wykonuje testy punktowe na skórze, na podstawie których z dużym prawdopodobieństwem może potwierdzić, jakie alergeny są przyczyną choroby. Inną metodą ustalenia substancji uczulających są testy ekspozycji, czyli celowe narażania pacjenta na kontakt z przypuszczalnymi alergenami. W celach diagnostycznych stosuje się także oznaczanie całkowitego poziomu przeciwciał klasy IgE w surowicy oraz oznaczanie swoistych przeciwciał IgE przeciw różnym alergenom. 

W jaki sposób można zmniejszyć objawy choroby?
W leczeniu AZS największym problemem jest utrzymanie skóry w dobrym stanie po zaleczeniu jej z ostrego stanu. Profilaktyka sprowadza się do unikania kontaktu z alergenami o udowodnionym negatywnym działaniu. W przypadku alergii pokarmowej należy stosować dietę eliminacyjną. 

Jak można leczyć AZS?
Leczenie jest uzależnione od wieku pacjenta, nasilenia objawów, przebiegu choroby, rodzaju alergii. Sprowadza się głównie do leczenia objawowego. Stosuje się leki przeciwhistaminowe, antybiotyki, gdy dołącza się nadkażenie bateryjne, a leki przeciwwirusowe, w przypadku wirusowego zakażenia skóry. Kiedy zmiany skórne są uogólnione, to można zastosować naświetlania skóry promieniami UVA i UVB. W przypadkach o szczególnie cieżkim przebiegu stosuje się na krótko kortykosterydy CyA, które niosą ze sobą wiele działań nieporządanych. 

Leki te jednakże nie usuwają przyczyn choroby, dlatego po ich odstawieniu objawy wracają. 

Zasady postępowania w AZS
Bardzo ważna jest odpowiednia pielęgnacja skóry, czyli codzienne i regularne jej nawilżanie i natłuszczanie.
Pacjenci muszą pamiętać, aby odpowiednio pielęgnować skórę także poprzez kąpiele z dodatkiem specjalnych substancji nawilżających, stosować kremy i maści z dodatkiem mocznika i środków przeciwświądowych. 
W pielęgnacji skóry atopowej stosowane są emolienty - natłuszczające substancje, przywracające skórze funkcję naturalnej bariery. Emolienty mogą mieć postać m.in. emulsji, płynu, żelu pod prysznic.
Ważne jest aby kosmetyki nie wywoływały podrażnień i alergii oraz nie powodowały zatykania porów skóry.

Na rynku wystepują naturalne produkty zdrowotne, preparaty, które pomagają usuwać przyczyny alergii (jeśli ktoś z Państwa chciałby na temat wiedzieć więcej to proszę o wysłanie e-maila z naszego formularza kontaktowego do Portalu PyrwatneZdrowie.pl).

Źródła:
1. Jacek Szepietowski „Atopowe zapalenie skóry”. www.standardy.pl
2. Pismo Zdrowie i Sukces, „AZS – choroba genetyczna”, 2/2007
3. Wiesław Gliński i wsp. Postępowanie diagnostyczno-profilaktyczno-lecznicze w atopowym zapaleniu skóry. Post Dermatol Alergol 2004
4. M.Wrzyszcz, K.Mazur, „Epidemiologia chorób alergicznych”, 1997 2(3)

Poprzedni artykuł Następny artykuł

Swoje opinie wyrażać mogą tylko opini zarejestrowane w serwisie

Załóż konto i/lub Zaloguj się