Osteoporoza - zrzeszotnienie kości

Zapobiegaj osteoporozie
Osteoporoza rozwija się skrycie przez długie lata. Objawia się często dopiero wtedy, gdy tkanka kostna jest już poważnie uszkodzona. U niektórych osób kości z wiekiem stają się tak słabe, że mały upadek grozi złamaniem kości. Leczenie jest trudne i czasochłonne. O wiele łatwiej zapobiegać.

Osteoporoza oznacza odwapnienie kości i jest zaliczana do najczęstszych chorób cywilizacyjnych. 
Wewnętrzne rusztowanie
Każda kosć jest żywą, ciągle odnawiającą się tkanką. Nasz szkielet stale rośnie i wzmacnia się do około 30. roku życia kiedy osiąga tzw. szczytową masę. Mniej więcej od 35. roku życia zaczyna maleć aktywność komórek kościotwórczych, natomiast wzrasta wydajność kościogrubych. Po czterdziestym roku życia kości tracą na wadze średnio 0,5-1 proc. masy rocznie i jest to proces naturalny. Tempo demineralizacji kości może być jednak szybszy. U kobiet w okresie przekwitania proces ten gwałtownie przyspiesza. Prowadzi to do zmniejszenia gęstości kości, czyli do osteopenii, która nie stanowi jeszcze bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia. Jednakże w miarę jak tkanki kostnej ubywa, to powstaje w niej coraz więcej niewypełnionych przestrzeni (kości stają się podobne do sera z dużymi dziurami). Kości stają się coraz rzadsze. 
Jeśli ten proces rozwija się bardzo szybko lub za młodu nie zadbamy o mocne kości, to może się wówczas rozwinąć osteoporoza. Osteoporoza długo nie daje żadnych objawów, jednakże ponizsze symptomy powinny skłonić Cię do sprawdzenia stanu kości:
- kłopoty z plecami, gdyż pierwszym objawem osteoporozy bywają bóle w okolicy krzyża i stawów biodrowych,
- zaokrąglenie pleców, gdyż przy większej utracie masy kostnej zmnienia ise sylwetka,
- obniżenie wzrostu, bo na skutek spłaszczenia kręgów kręgosłup osiada pociągając za sobą całe ciało
Zdrowe kości do starości, czyli czas na zmianę przyzwyczajeń 
Czynniki ryzyka osteoporozy są od dawna znane. Dzięki temu wiadomo co należy robić, a czego unikać, żeby zabezpieczyć się przed rozwojem tego schorzenia:
1. Zwiększona aktywność fizyczna. Umarkowane, ale regularne ćwiczenia sprzyjają zwiększaniu się masy kostnej i spowalniają proces zmniejszania się masy kostnej niezależnie od wieku.
2. Zdrowe odżywianie zamiast diet odchudzających. Diety tego rodzaju pozbawiają kości niezbędnych składników odżywczych, co prowadzi do większych ubytków w tkance kostnej. W diecie nie powinno zabraknąć choćby orzechów i ziaren. 
3. Minerały. Najważniejszymi minerałami dla utrzymania prawidłowej struktury kości są magnez, wapń i fosfor. 
4. Rezygnacja z papieosów. Nikotyna utrudnia choćby przyswajanie wapnia przez organizm. 
Do kogo po pomoc?
1. Lekarz pierwszego kontaktu
2. Ortopeda lub ginekolog
Jeśli masz osteoporozę lekarz prowadzący wdroży odpowiednią terapię obejmująca m.in. ćwiczenia oraz odpowiednie uzupełnianie wapnia i witaminy D. Na rynku są również dostępne nowoczesne specjalistyczne leki (grupa leków biofosfoniany, które hamują niszczenie kości przez osteoklasty).
Uzupełniaj braki wapnia
W amerykańskiej diecie wapń uważany jest prawie za synonim produktów mleczych. Niestety produkty nabiałowe zazwyczaj nie są dobrej jakości i być może to jest powodem, dlaczego Amerykanie, którzy spożywają duże ilości nabiału, powszechnie cierpią na dolegliwości związane z niedoborem wapnia , takie jak zapalenie stawów i osteoporoza. W Chinach i na terenach Azji Południowo-Wschodniej, gdzie spożycie produktów mlecznych jest minimalne, artretyzm i zły stan kości nie są głównym problemem zdrowotnym, tak jak w bogatych krajach Zachodu.
Przeciętna kobieta potrzebuje 1000mg wapnia dziennie. Organizm czasem potrzebuje więcej wapnia niż zwykle gdy sie odchudzasz, spodziewasz się dziecka lub jesteś w wieku pomenopauzalnym. Wtedy potrzeujesz dziennie około 1200 mg wapnia. Mleko i produkty mleczne zawierają wapń, ale produkty roślinne stanowią dużo zdrowsze źródło tego pierwiastka.
W naturze wapń wystepuje w dwóch postaciach: trudno i łatwo przyswajalnej przez organizm. Wapń organiczny, łatwo przyswajalny przez kości, znajduje się w warzywach i owocach, w świeżo przygotowanych sokach, jajkach, otrębach, kiełkach pszenicy, owsa, w orzechach, świeżym mleku krowim i kozim. Ten wapń tworzy łatwo rozpuszczalne sole, które są niezbędne dla procesów toczących się w naszym organiźmie. Wapń nieorganiczny, trudno przyswajalny dla kości, jest we wszystkich produktach rafinowanych zawierających wapń jak np. chleb, pasteyzowane lub gotowane mleko, produkty poddawane obróbce termicznej (powyżej 100 st. C) i preparaty wapnia otrzymywane synetycznie.

Gdzie jeszcze znajduje się dobre źródło wapnia? Podana jednostka w mg na 100 mg.

Jeśli dojdzie do niedoboru wapnia, stan ten zaburzy równowagę innych minerałów. Do prawidłowego wchłaniania wapnia niezbędna jest witamina D. Ale nie tylko. Aby wapń został przyswojony, potrzebna jest jeszcze odpowiednia ilość zawartego w pożywieniu magnezu, fosforu i witamin A, C. Doświadczenia przeprowadzone ostatnio na ludziach potwierdziły ponadto przekonanie, że magnez spełnia bardzo istotną rolę w procesie przyswajania wapnia. Hormony przytarczycy mają wpływ na właściwe magazynowanie fosforu w kościach. Ważnym hormonem jest również estrogen. On z kolei utrzymuje wapń w kościach. Jeśli organizm nie produkuje tego hormonu, możemy doświadczać problemów z kośćmi.
Czynniki hamujące wchłanianie wapnia:
- kawa, słodkie napoje, środki moczopędne
- nadmiar białka (szczególnie mięsa)
- rafinowany cukier lub zbyt duża ilość słodzonego pożywienia
- alkohol, marihuana, papierosy i inne używki
- zbyt mało ruchu
- nadmiar soli (zwiększa wydalanie wapnia z organizmu, sól jest źródłem sodu)
- fosforany (składniki konserwantów oznaczone symbolami E 338-341, 450-452)
- kofeina 
Okresy wzmożonego zapotrzebowania na wapń:
- podczas procesu wzrostu: 
w dzieciństwie i okresie dojrzewania 
w trakcie ciąży i karmienia 
w czasie szybkiego rozwoju umysłowego, duchowego
- wraz z wiekiem: 
starsi ludzie przyswajają wapń w mniejszym stopniu
kobiety w okresie menopauzy (po menopauzie kobieta może tracić rocznie nawet do 10 procent tkanki kostnej)
- przy chorobach serca i naczyń krwionośnych, zaburzeniach związanych z kośćmi oraz przy zaburzeniach układu nerwowego

BADANIA
Densytometria – pomiar gęstości mineralnej kości
Jest to badanie wykrywające zmiany w kościach, określa zasięg tych zmian oraz pozwala śledzić postepy choroby i skuteczność leczenia. Badanie trwa kilkanaście minut, jest bezbolesne i nieinwazyjne. Polega na prześwietleniu promieniami RTG określonej partii szkieletu (zwykle jest to lędźwiowy odcinek kręgosłupa lub kość udowa w okolicy stawu biodrowego). 
Jesteś w grupie ryzyka: sprawdzaj stan swoich kości od 30. roku życia
Nie jesteś w grupie ryzyka: wykonaj badanie po przekroczeniu 50. roku życia
Tomografia komputerowa 
Jest badaniem dokładniejszym, gdyż dotyczy kilku kości lub całego kośćca.
Dodatkowe analizy
W zależności od wyniku lekarz może zlecić dodatkowe analizy, m.in. poziom wapnia i fosforu we krwi, fosfatazę alkaliczną, OB, poziom wapnia w dobowej zbiórce moczu.

Diagnostyka FRAX
Międzynarodowa Fundacja Osteoporozy (IOF) uznała opublikowanie raportu WHO Assessment of osteoporosis at the primary health care level oraz uruchomienie strony FRAX jako dwa bardzo istotne kroki w celu ułatwienia identyfikacji pacjentów ze zwiększonym ryzykiem złamania. Profesor John Kanis w ww. raporcie zwraca uwagę na to, iż leczenie pacjentów z osteoporozą oparte o diagnostykę 10-cio letniego ryzyka złamania jest bardziej efektywne w stosunku do kosztów niż leczenie bazujące na pomiarach gęstości mineralnej kości. Narzędzie FRAX zostało opracowane przez WHO w celu oceny ryzyka złamania u pacjentów. Pomiar opiera się na indywidualnym badaniu każdego pacjenta łączącym ryzyko wynikające z klinicznych czynników ryzyka takich jak: wiek, płeć, waga, wzrost oraz, jeśli to możliwe - z gęstości mineralnej kości (BMD) mierzonej w szyjce kości udowej. Powyższe dane wraz z informacjami o wcześniejszych złamaniach, złamaniach w rodzinie, spożyciu używek, przyjmowaniu leków mogących obniżać wytrzymałość kości lub schorzeniach takich jak np. RZS są uwzględniane w algorytmach FRAX które podają jako wynik (w formie procentowej) 10-cio letnie ryzyko złamania oraz 10-cio letnie ryzyko wystąpienia głównych złamań osteoporotycznych (złamania kręgowe, przedramienia, bliższego końca kości udowej lub ramiennej). Modele obliczeniowe FRAX stworzone zostały na podstawie badań populacyjnych z Europy, Ameryki Północnej, Azji oraz Australii.
Obliczanie ryzyka złamania
http://www.pfo.pl/ryzyko.html

Sprawdź czy jesteś w grupie ryzyka?
WIEK
Niebezpieczeństwo choroby wzrasta po 45. roku życia.
PŁEĆ
Na osteoporozę chorują zarówno kobiety jak i mężczyźni, ale to kobiety są na nią bardziej narażone. 
WCZESNA MENOPAUZA
W okresie przekwitania spada poziom estrogenów we krwi, a hormony te ogrywają ważną rolę w procesie wchłaniania wapnia. Po menopauzie kobieta zaczyna tracić coraz więcej tkanki kostnej.
OBCIĄŻENIE RODZINNE
Skłonność do osteoporozy bywa dziedziczna. Jeśli kobiety w rodzinie cierpiały na tę chorobę, to powinnaś zacząć chronić kości jak najwcześniej. 
NADMIERNA SZCZUPŁOŚĆ
Ryzyko oreoporozy pojawia się, gdy kobieta ważny mniej niż powinna przy swoim wzroście i budowie ciała. Szczupłe kobiety są też bardziej narażone na złamania. Prawdopodobnie mają cieńsze kości, więc bardziej podatne na urazy, a słabo rozbudowana tkanka tłuszczowa i mięśniowa nie zapewnia im ochrony.
LEKI STERYDOWE
Duże dawki tych preparatów, przyjmowane dłużej niż 2-3 miesiące mogą doprowadzić do zmniejszenia masy kostnej o 10-20 proc. (podobnie działają leki stosowane przy padaczce). Aby ograniczyć skutki uboczne koniecznego leczenia, należy równocześnie zażywać wapń i witaminę D oraz bez względu na wiek kontrolować gęstość kości.
CHOROBY TARCYCY
Przy nadczynności wydzielany w nadmiarze hormon zwany tyroksyną pwooduje szybsze zużywanie się tkanki kostnej. Leczenie niedoczynności tarczycy czesto polega na podawaniu syntetycznej tyroksyny. Jeśli zostanie zastosowana zbyt duża dawka, kści bedą ulegały niszczeniu tak szybko, ze organizm nie nadaży z ich odbudową. Dlatego 1-2 razy w roku należy sprawdzać stężenie tyroksyny we krwi i regularnie kontrolować gęstość kości. 
REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW RZS
Osoby chore na reumatoidalne zapalenie stawów często cierpią również na wtórną osteoporozę. 

Źródła:
P. Pitchford, „Odżywianie dla zdrowia”
M. Tombak, „Uleczyć nieuleczalne” Część 1
Poradnik domowy „Zdrowe kości”, grudzień 2009
Vita, „Zdrowy kręgosłup i mocne stawy”, Nr 10(60), październik 2008
Serwis medyczny Osteoforum http://www.osteoforum.org.pl/
Polska Fundacja Osteoporozy http://www.pfo.pl/

Poprzedni artykuł Następny artykuł

Swoje opinie wyrażać mogą tylko opini zarejestrowane w serwisie

Załóż konto i/lub Zaloguj się