M. tuberculosis (Mtb, prątek gruźlicy ludzkiej) jest chorobotwórczy wyłącznie dla człowieka. Prątek gruźlicy wywołuje gruźlicę - przewlekłe i nawracające zakażenie, które jest chorobą zakaźną. Został wykryty przez niemieckiego lekarza, bakteriologa Roberta Kocha.

Zakażenie prątkiem gruźlicy jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych zakażeń na świecie. Na gruźlicę co roku choruje w świecie aż 8 mln ludzi. 95 proc. wszystkich zachorowań przypada na najbiedniejsze kraje Trzeciego Świata. U blisko 16 tyś. osób rocznie stwierdza się zachorowanie na czynną gruźlicę. W grupie zagrożenia są też kraje nadbałtyckie, Rosja, Rumunia, kraje byłej Jugosławii, ponieważ zapadalność na gruźlicę jest tam około 3-krotnie większa niż w Polsce. To najbardziej martwi ekspertów, gdyż częste przyjazdy i tranzyt turystów szczególnie zza wschodniej granicy szczególnie narażają nas na ryzyko pojawienia się lekoopornych zarazków.

Źródłem zakażenia najczęściej jest człowiek chory na gruźlicę płuc prątkujący, zdecydowanie rzadziej - zwierzęta domowe, np. krowy, owce lub świnie. Zakażenie zachodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej pyłową, pokarmową (np. mleko chorych krów) i przezkórną.

Czynniki sprzyjające rozwojowi gruźlicy

- wszystko, co osłabia naturalną odporność organizmu: złe warunki życia (sanitarne), głód (niedożywienie), wyniszczenie na skutek ciężkich chorób przewlekłych, nędza

- obniżony standard życia: osoby bezdomne, imigranci

- 50% wszystkich uchodźców na świecie może być zakażona TB, każdego roku ponad 17 tyś. uchodźców choruje na gruźlicę, (nie zawsze jest to rejestrowane, bardzo ciężko to wykryć i leczyć, gdyż jest to populacja wysoce mobilna, bojąca się kar za nielegalne przebywanie w innym kraju ),

- bliski kontakt z osobami prątkującymi

- zakażenie wirusem HIV (gruźlica u osób z HIV o wiele szybciej prowadzi do ich śmierci)

- brak szczepień

- zbyt późna wykrywalność gruźlicy

- duża ilość osób przebywających stale w jednym pomieszczeniu (więzienia, areszty, domy opieki, internaty)

- imigranci uznawani za główne rezerwuary prątków opornych na leczenie

- kobiety w wieku reprodukcyjnym są bardziej narażone na zachorowanie po zainfekowaniu prątkiem gruźlicy niż mężczyźni w tym samym wieku

-łatwości przemieszczania się, tropikalne zarazki atakują nieświadomych turystów i bez trudu udaje im się przekraczać granice kontynentów; tak więc turystyka, międzynarodowe podróże i inne migracje, których z roku na rok możemy zaobserwować coraz więcej pomagają rozprzestrzeniać się TB

Wykrywanie

Mimo, że dostępne leki p/prątkowe pozwalają wyleczyć prawie wszystkich chorych, także tych w zaawansowanym stadium choroby, to jednak wczesne wykrywanie choroby nie straciło swego znaczenia.

Trzeba pamiętać, że wykrycie choroby we wczesnym stadium, a więc takim, w którym płuca są mało zniszczone, pozwala wyleczyć chorego bez żadnych następstw choroby i powrót do poprzedniego stylu życia i pracy pacjenta!

W przypadku, gdy choroba jest rozpoznana później, chory również może być wyleczony, jego płuca goją się. Jednak uszkodzone części ulegają "zbliznowaceniu" (włóknieniu) i zmniejsza się "powierzchnia oddechowa płuc". Ozdrowieniec gruźlicy łatwo się męczy, odczuwa duszność, często w stopniu powodującym inwalidztwo oddechowe.

Wczesne wykrycie chorego i jego leczenie zapobiega szerzeniu się zakażenia prątkiem w otoczeniu (rodzina).

Najczęstszą przyczyną powstawania gruźlicy dzieci jest kontakt z chorym na gruźlicę nie wykrytym i nieleczonym. Początek gruźlicy jest często skryty, podstępny, objawy są słabo wyrażone i niecharakterystyczne. Jednak jeśli pacjent zauważy u siebie wystąpienie i utrzymywanie się takich objawów klinicznych, jak:

- kaszel utrzymujący się co najmniej 3 tygodnie - ten objaw jest szczególnie ważny

- odkrztuszanie plwociny,

- brak apetytu i utrata wagi ciała,

- nocne poty,

- stany podgorączkowe,

- osłabienie i łatwe męczenie się,

- duszność i/lub ból w klatce piersiowej,

- krwioplucie,

Wtedy powinien zwrócić się do swego lekarza pierwszego kontaktu w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej celem wykonania odpowiednich badań (badanie rtg klatki piersiowej, badanie plwociny, wykonanie testu tuberkulinowego).

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej odgrywa zasadniczą i kluczową rolę w wykrywaniu chorych na gruźlicę.

Pacjent powinien pamiętać, że gruźlica jest w Polsce nadal chorobą często występującą. O tym pamiętać powinien również lekarz. Jednak, aby o tym pamiętał, musi mieć wystarczającą wiedzę o tej chorobie, nabytą w szkoleniu akademickim i utrwaloną w szkoleniach podyplomowych.

Profilaktyka

"Żeby wroga zwalczyć- należy go poznać." Stąd pierwszym etapem w walce z gruźlicą jest poznanie choroby, jej przyczyn biologicznych, społecznych, jej przebiegu. Ta wiedza pozwoli na wdrożenie racjonalnych metod zapobiegania i leczenia.

Na świecie opracowano narodowe programy zwalczania gruźlicy (NPZG). W Polsce obowiązuje ustawa O chorobach zakaźnych i zakażeniach z 6 września 2001 r. Określa ona zasady i tryb postępowania w zakresie zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi. Przepisy prawne stanowią podstawę określonych zadań związanych ze zwalczaniem gruźlicy. Podstawowe cele NPZG to zmniejszenie zapadalności na gruźlicę, zmniejszenie przenoszenia choroby, zapobieganie lekooporności, a także zapewnienie i utrzymanie wysokiego poziomu wykrywalności gruźlicy i ich wyleczalność co najmniej 85% nowo wykrytych chorych.

Światowa organizacja Zdrowia do walki z gruźlicą sugeruje strategię DOTS, czyli strategie krótkich kursów nadzorowanego leczenia, uznano ją za najbardziej wydajną ekonomicznie. W naszym kraju powinniśmy mieć w pełni wdrożone zalecenia WHO w zakresie bezpośredniego nadzorowanego leczenia krótkoterminowego w ramach NPZG. Światowy Dzień Gruźlicy przypadający na 24 Marca przypomina obywatelom, że "Gdziekolwiek jest gruźlica - zagrożenie jest wszędzie".

Metody zapobiegania gruźlicy

Najważniejszą metodą zapobiegania szerzenia się gruźlicy w społeczeństwie jest wczesne wykrycie choroby i natychmiastowe leczenie chorego. Leczenie przeciwprątkowe prowadząc do wyleczenia doprowadza równocześnie do jego trwałego odprątkowania. Chory przestaje być źródłem zakażenia dla innych - osiągamy efekt społeczny, epidemiologiczny. Wczesne wykrycie choroby i leczenie chorego ma w przypadku gruźlicy efekt zapobiegawczy. W przypadku wykrycia gruźlicy w rodzinie pozostali jej członkowie wspólnie zamieszkali z chorym powinni się przebadać w celu wykluczenia u nich gruźlicy. W przypadku dzieci celowe jest stosowanie leczenia profilaktycznego. Uznaną metodą zapobiegania szerzeniu się gruźlicy w społeczeństwie jest poprawa warunków życia i pracy ludności: przestronne, słoneczne mieszkania, dobre warunki sanitarne i dobre warunki pracy. Wszystko to sprzyja dobrej kondycji organizmu, który może stawić czoła atakowi prątków. Przeciwdziałanie szerzeniu się alkoholizmu, narkomanii, nikotynizmu również temu służy. Wreszcie najprostszą i najtańszą metodą zapobiegania szerzeniu gruźlicy jest odpowiednie zachowanie się chorych - kultura kaszlu i odkrztuszania - zasłanianie ust i nosa chusteczką higieniczną podczas kaszlu, kichania. Odkrztuszać należy tylko do odpowiednich spluwaczek kieszonkowych. Inny, nadal ważny, składnik Narodowego Programu Zwalczania Gruźlicy - to zapobieganie swoiste.

1. BCG- Swoistą metodą zapobiegania są stosowane od 80 lat szczepienia BCG. W Polsce są one obowiązkowe i wykonywane zgodnie z "kalendarzem szczepień".

2. Przestrzeganie higieny

3. Odpowiednia dezynfekcja sprzętu medycznego oraz zachowanie zasad higieny i dezynfekcji przez personel medyczny w szpitalu.

Szczególne źródła transmisji o których trzeba pamiętać przy zapobieganiu gruźlicy:

- endoskopy, bronchoskopy, gastroskopy, rektoskopy (odpowiednia dezynfekcja)

- woda wodociągowa, destylowana, lód -mogą być źródłem prątków atypowych

- odczynniki chemiczne, środki dezynfekcyjne, barwniki

Głównymi problemami w realizacji programu zwalczania gruźlicy pozostają nadal:

1. Brak stabilnego systemu wykrywania chorych na gruźlicę (w 88% przez lecznictwo podstawowe) oraz nie respektowanie obowiązku zgłoszenia zachorowań do Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc.

2. Brak dyscypliny leczenia, - co ósmy chory przerywa leczenie. Rezultatem samowolnego przerywania leczenia, samowolnych zmian w zakresie przyjmowanych leków i ich dawek jest powstawanie lekooporności prątków w tym wielolekowej oporności, znacznie zmniejszającej szanse wyleczenia i istotnie zwiększającej koszty leczenia.
3. Jeden chory prątkujący nie leczony zakaża w ciągu roku średnio od 10 do 15 ludzi!

Poprzedni artykuł Następny artykuł

Dodaj swoją opinię

1. 

   Emilcia_89

   Data dodania:

   14 Grudzień 2008

   Gruźlica jest naprawde ciezka choroba.. A naprawde duzo ludzi choruje na ta chorobe!!

2. 

   julcia2222

   Data dodania:

   16 Grudzień 2008

   Wydawałoby się , że w dzisiejszych czasach nie jest groźna, a jednak...

3. 

   Emilcia_89

   Data dodania:

   09 Styczeń 2009

   Wogole tyle chorob na nas czycha:( A nie jestesmy w stanie wszystkim zapobiec..

4. 3 z 9 opinii. Załóż konto i/lub Zaloguj się aby zobaczyć wszyskie

Swoje opinie wyrażać mogą tylko opini zarejestrowane w serwisie

Załóż konto i/lub Zaloguj się