Uwaga na kleszcze! Atakują i zarażają coraz częsciej.  

Odkąd zrobiło się ciepło, kleszcze mają ułatwione zadanie. Pajęczaki atakują wyjątkowo szybko i skutecznie. Powinniśmy o tym pamiętać zarówno wybierając się na spacer do pobliskiego parku lub lasu, jak również planując dłuższe wycieczki. Na atak kleszczy jesteśmy narażeni także w domu, na balkonie czy w ogrodzie. 

Przenoszone przez kleszcze drobnoustroje i wirusy, mogą powodować różne schorzenia. Najgroźniejsze z nich to kleszczowe zapalenie mózgu, a także borelioza.

Na świecie występuje około 850 gatunków kleszczy. Dzielą się one na rodziny kleszczy twardych i obżeżkowatych. Są to pajęczaki należące do podgromady roztoczy, które odżywiają się krwią swych żywicieli. 

Występowanie kleszczy na świecie
Kleszcze twarde zamieszkują wszystkie rejony świata, z wyjątkiem Arktyki i Antarktydy. Kleszcze obrzeżkowate występują najczęściej w klimacie tropikalnym i subtropikalnym. W Polsce do tej pory stwierdzono występowanie 20 gatunków kleszczy.

Większość gatunków kleszczy zamieszkuje nory lub gniazda i nie stanowi realnego zagrożenia dla ludzi. Największe znaczenie dla człowieka i zwierząt domowych mają dwa gatunki kleszczy z rodziny kleszczy twardych:
- kleszcz pospolity (Ixodes ricinus),
- kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus).

Ulubione miejsca kleszczy
Kleszcze lubią obszary przejściowe pomiędzy dwoma różnymi typami roślinności o stosunkowo dużej wilgoci i małym nasłonecznieniu. Pełne ich są tereny zarośnięte wysoką trawą, paprociami, jeżynami, czarnym bzem i leszczyną. Kleszcze czekają na moment, gdy ofiara będzie przechodziłą w pobliżu. Wtedy kleszcz zaczepia się haczykami przednich odnóży o skórę, sierść lub ubranie. Po wypiciu krwi samica kleszcza może zwiększyć swoje rozmiary nawet 200 razy. 

Sezon aktywności kleszczy  
Kiedy kleszcze są najbardziej aktywne? Sezon aktywności kleszczy zaczyna się zwykle w marcu i trwa do listopada. Największą aktywność kleszcze wykazują od końca kwietnia do czerwca oraz we wrześniu i październiku. Zmiany klimatyczne obserwowane w ostatnich latach spowodowały wydłużenie okresów aktywności kleszczy. 

Gdzie żyją kleszcze?
Kleszcze uwielbiają wilgoć i ciepło. Dlatego latem, po deszczowym dniu, kleszcze stają się szczególnie aktywne. Przy suchej i chłodnej pogodzie kleszcze również polują na swoje ofiary. Kleszcz może przeżyć nawet dłuższe okresy suszy. Kiedy temperatura otoczenia staje się niższa niż 7°C, kleszcz zapada w rodzaj zimowego letargu (tzw. diapauza), ograniczając do minimum procesy przemiany materii. W tym czasie kleszcze można znaleźć pod wilgotną ściółką leśną, zimą dodatkowo pod śniegiem. Kleszcz pospolity może przetrwać bez pożywienia cały rok, a po spożyciu tylko jednego krwawego posiłku znacznie dłużej. W naturze kleszcze żyją przeciętnie od 2 do 5 lat.

Jak postępować z kleszczami? 
Najlepszym sposobem na uniknięcie przenoszonych przez kleszcze chorób jest szybkie znalezienie i pozbycie się tych pajęczaków. Kleszcz z reguły nie wkłuwa się w skórę od razu, lecz wędruje do swoich ulubionych miejsc. To pozwala na usunięcie kleszcza jeszcze zanim dojdzie do ukąszenia. 

Co robić aby ustrzec się ataku kleszcza?
Istnieje kilka sprawdzonych metod postępowania, które uchronią nas przed niebezpiecznymi konsekwencjami:
- Stosuj środki odstraszające kleszcze (repelenty).
- Na wycieczkę, do lasu lub do parku załóż: koszulę z długimi rękawami, czapkę lub kapelusz na głowę, skarpetki, długie spodnie.
- Unikaj chodzenia w wysokiej trawie i krzakach i nie siadaj na zwalonych pniach drzew i na trawie. 
- Lepiej ubierz się w jasne ubrania, żeby móc łatwiej zlokalizować ewentualnego kleszcza. 
- Po powrocie z wycieczki dokładnie się sobie przyjrzyj - obejrzyj ciało i ubranie. Jeśli byłeś na spacerze z psem, to jego skórę również powinieneś sprawdzić. 
- Weź prysznic pod silnym strumieniem wody. 

Jak kleszcze penetrują nasze ciało?
Kleszcz rozpoznaje swoje ofiary po:
- zapachu,  
- ciepłocie ciała oraz 
- wydychanym dwutlenku węgla. 
Jak one to robią?

Na przedniej parze odnóży kleszcza znajduje się narząd Hallera, za pomocą którego może on rozpozawać 40-50 różnych zapachów wydzielanych przez ludzi i zwierzęta. Narządy zmysłów kleszczy reagują również na wibracje, ciepło oraz cień. Kleszcz penetruje nasze ciało szukając miejsca pokrytego cienką skórą, wilgotnego oraz dobrze ukrwionego. 

Miejsca na ciele, w które najchetniej wkłuwają się kleszcze to:
- pachy
- nasada włosów
- miejsce za uszami
- szyja, kark
- fałdy pod piersiami
- miejsce zgięcia ręki
- okolice pępka
- okolice łona
- dół podkolanowy
- okolice ścięgna Achillesa

Ukłucie przez kleszcza
Kleszcz podczas wkłuwania się wydziela wraz ze śliną substancje znieczulające, dlatego człowiek zwykle nie wie, że nastąpiło ukłucie. Dzięki temu kleszcz może długo na nas żerować - nawet 10-11 dni. W sumie wysysa z nas ok. 4 ml krwi, co pozwala mu na zwiększenie swoich rozmiarów prawie 200 razy. Taka ilość pokarmu potrzebna jest samicy (tylko one nas atakują) do wyprodukowania jaj. W przypadku kleszcza zainfekowanego czynnikami chorobotwórczymi np. wirusem KZM, jego ukłucie, samo w sobie niestanowiące zagrożenia, powoduje przedostanie się patogenów do krwi żywiciela i rozwój choroby.  

Uwaga! Tego nie wolno robić pod żadnym pozorem!
Nie wolno wczepionego w skórę kleszcza smarować masłem, olejem, spirytusem czy wyciągać ręką, bo pod wpływem tych działań kleszcz wydala z siebie wszystkie zarazki, które trafiają z krwią do naszego organizmu. 

Prawidłowe usuwanie kleszcza
Jeśli znajdziemy kleszcza, to należy szybko go wyciągnąć. Jak to prawidłowo zrobić? W przypadku znalezienia kleszcza żerującego na skórze należy go jak najszybciej usunąć (najlepiej przy pomocy pęsety lub dostępnej w aptekach „pompki”). Przed usunięciem nie należy stosować środków odkażających. Wczepiony kleszcz powinien być usunięty w całości, gdyż pozostawienie w skórze jego części gębowej może grozić poważnymi powikłaniami. Należy chwycić kleszcza pęsetą tuż przy skórze i wyciągnąć go wraz z narządem gębowym. Po skończonym zabiegu należy sprawdzić za pomocą lupy, czy żadna część pajęczaka nie została w skórze, na następnie ranę należy przemyć środkiem dezynfekującym, a ręce umyć wodą z mydłem. Jeżeli masz kłopot z usunięciem kleszcza, zgłoś się niezwłocznie do lekarza. Miejsce ukłucia należy obserwować przez okres kilku tygodni - gdy pojawi się zaczerwienie lub powiększający się rumień, to również trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Jeśli zauważymy na skórze rumień, należy niezwłocznie udac się lekarza. Rumień otoczony czerwoną obwudką, który czasami się przemieszcza jest to dowód na to że przypuszczalnie ten kleszcz był zarażony. Wiekszość kleszczy nie jest na szczęscie zarażonych boreliozą. 

Opracowanie A.K. 

Poprzedni artykuł Następny artykuł

Swoje opinie wyrażać mogą tylko opini zarejestrowane w serwisie

Załóż konto i/lub Zaloguj się