Oftalmoskopia[1] (wziernikowanie dna oka, fundoskopia [2]) - badanie dna oka, przeprowadzane za pomocą oftalmoskopu. Dokonywane w celu zdiagnozowania różnych zaburzeń ogólnoustrojowych (np. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, miażdżyca). Oprócz tego oftalmoskopia umożliwia rozpoznanie nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu siatkówki, błony naczyniowej i nerwu wzrokowego. Wyróżnia się oftalmoskopię: bezpośrednią i pośrednią. Technika badania [edytuj] Przed badaniem należy rozszerzyć źrenicę poprzez dospojówkowe podanie tzw.mydriatyków czyli leków rozszerzających źrenicę (tropicamid, neosynefryna). Po rozszerzeniu źrenicy i zniknięciu reakcji źrenicy na światło (jej zwężania) do badanego oka stopniowo przybliża się oftalmoskop. Początkowo oświetla się gałkę oczną z ok. 15 centymetrów obserwując czerwony odblask z dna oka. Badanemu poleca się patrzeć na ucho badającego i stopniowo przybliża się oftalmoskop w kierunku oka. Należy pamiętać, że prawe oko bada się prawym okiem, a lewe - lewym. Następnie korygując ostrość widzenia na pokrętle oftalmoskopu obserwuje się tarczę nerwu wzrokowego (przy lekkim patrzeniu w bok), okolicę plamkową wraz z dołkiem środkowym (przy patrzeniu wprost na źródło światła), oraz następnie obserwuje się obwodowe części dna oka ze szczególnym uwzględnieniem znajdujących się tam tętnic i żył.

Badanie dna oka to jedno z podstawowych badań okulistycznych, którego celem jest ocena stanu narządu wzroku. Badanie tylnego odcinka oka najczęściej odbywa się za pomocą wziernika ocznego (oftalmoskopu), za pomocą którego badający wpuszcza poprzez źrenicę snop światła, który po przejściu przez soczewkę i ciało szkliste oświetla dno oka. Badanie pozwala ocenić ciało szkliste oraz dno oka gdzie można ocenić siatkówkę, naczynia krwionośne, tarczę nerwu wzrokowego, plamke żółtą.

Przed badaniem

Wskazania do wykonania badania:

• osoby ze schorzeniami ogólnymi, w przebiegu których dochodzi do zmian na dnie oka: chorzy na cukrzyce, nadciśnienie tętnicze, choroby krwi (białaczka, niedokrwistość, czerwienica, skazy krwotoczne), kolagenozy, po stosowaniu niektórych leków, w chorobach nowotworowych
• urazy głowy
• osoby nieprzytomne lub po utracie przytomności
• bóle głowy
• zaburzenia równowagi lub innymi niepokojącymi objawami mogącymi świadczyć o uszkodzeniu ośrodkowego układu nerwowego
• objawy oczne towarzyszą również schorzeniom neurologicznym, hematologicznym, endokrynologicznym, immunologicznym, onkologicznym, dermatologicznym, ginekologicznym, infekcyjnym oraz dotyczącym przewodu pokarmowego
• nagłe obniżenie ostrości wzroku
• zaburzenie widzenia barw
• ubytki w polu widzenia centralne lub obwodowe
• zez u dzieci
• badanie kontrolne u wcześniaków

Badania poprzedzające:
Przed wykonaniem badania nie wykonuje się dodatkowych badań.

Przygotowanie do badania
Pośrednia oftalmoskopia jest przeprowadzana jest po zakropleniu kropli rozszerzających źrenicę natomiast oftalmoskopię bezpośrednią można wykonać bez podawania kropli. Niekiedy istnieje potrzeba rozszerzenia źrenicy. W celu rozszerzenia źrenicy używa się krótkodziałających leków w postaci kropli, a po zakropleniu leku należy odczekać około 15-30 minut. Rozszerzenie źrenicy może upośledzić zdolność ostrego widzenia na kilka godzin (nie należy wracać po badaniu samochodem). Przy badaniu dzieci może zaistnieć konieczność znieczulenia ogólnego

O czym powiadomić lekarza
Przed badniem powinieneś powiadomić lekarza o:

• aktualnie przyjmowanych lekach
• alergii na leki
• jaskrze lub jaskrze występującej rodzinnie

Badanie

Badanie dna oka można przeprowadzić za pośrednictwem kilku metod:

• Oftalmoskopia bezpośrednia - Wziernikowanie bezpośrednie to badanie najczęściej wykonywanie. Badanie przeprowadza lekarz trzymając wziernik przed własnym okiem i zbliżając go do oka chorego. Podczas badania pacjent siedzi w zaciemnionym pokoju a bezpośrednie świecenie bezpośrednio do oka może spowodować krótkotrwałe nieostre widzenie. Na polecenie lekarza należy patrzeć w różnych kierunkach, aby można było ocenić żądane miejsce dna oka.
• Oftalmoskopia pośrednia - Wziernikowanie pośrednie przeprowadza się przy użyciu soczewki skupiającej o dużej sile (+20D i więcej), którą lekarz trzyma przed okiem badanego w odległości jej ogniskowej. Rzutując światło na źrenicę, lekarz obserwuje obraz odwórcony i powiększony, który powstaje w płaszczyźnie soczewki trzymanej przed okiem badanego. Na polecenie lekarza należy patrzeć w różnych kierunkach, aby można było ocenić żądane miejsce dna oka.
• Badanie dna oka w lampie trójlustrze Goldmana - Jest to metoda polegająca na założeniu na znieczuloną wcześniej rogówkę trójlustra, które posiada w polu centralnym soczewkę skupiającą otoczoną przez trzy lustra. Przez soczewkę lekarz widzi obszar tylnego bieguna dna oka, natomiast w lusterkach bocznych część równikową i skrajny obwód dna oka.

Po badaniu

Zalecenia
Po wykonaniu badania nie ma specjalnych zaleceń.

Możliwe powikłania
W trakcie badania pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie wywołane światłem wziernika, które samoistnie przechodzą po krótkiej chwili.

Niekiedy w kilka godzin po podaniu leków rozszerzających źrenicę u pacjentów z niewykrytą jaskrą zamkniętego kąta może wystąpić jatrogenny atak jaskry, objawiający się silnym bólem oka i niekiedy głowy oraz pogorszeniem widzenia z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami oraz twardą gałką oczną w wyniku wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. W celu przerwania ataku jaskry należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza okulisty gdyż w przeciwnym razie długotrwały atak może zakończyć się ślepotą oka.

Wynik
Wynik badania przedstawiany jest w postaci opisu.