Cytologia jest określeniem badania cytologicznego wymazu z części pochwowej szyjki macicy.

Celem cytologii jest ocena czy złuszczające się komórki są prawidłowe, czy też patologiczne. W laboratorium specjalista cytolog obserwuje pobrane komórki pod mikroskopem w dużym powiększeniu. Sprawdza, jakiej są wielkości, czy są prawidłowo zbudowane i czy mają odpowiedni kształt. Z reguły w wymazach obok komórek nabłonkowych pochodzących z tarczy i kanału szyjki macicy, a nawet z jamy macicy, występują również komórki nienabłonkowe (np. krwinki czerowne, limfocyty, komórki zapalne). Właśnie te komórki oraz komórki martwicze i resztki cytoplazmy stanowią tło rozmazów i dostarczają informacji, czy w organiźmie toczy się proces patologiczny.

(Cytologia pozwala wykryć stany przednowotworowe i raka szyjki macicy nawet we wczesnym stadium jego rozwoju, czyli uleczalnym. A ponadto dzięki cytologii można wykryć infekcję wirusem brodawczaka ludzkiego - HPV. Standardowo cytologię najlepiej jest wykonać w pierwszej połowie cyklu, 3-4 dni po ustaniu krwawienia miesiączkowego. )

Kazda kobieta, która rozpoczęła współżycie seksualne, powinna zgłosić się na badanie nie później niż 3 lata od inicjaci lub w 21 roku życia. Do 30 roku życia badaniu należy poddawać się raz w roku, a potem jeśli 3 kolejne wyniki były prawidłowe, co 2-3 lata, chyba że lekarz zaleci inaczej. Badanie powinno być poprzedzone dokładnym wywiadem zebranym przez ginekologa. Lekarz powinen zapytać o wiek, datę ostatniej miesiączki, regularność i długość krwawień menstruacyjych, przebyte choroby, istniejące objawy, przebyte ciąże i porody, stosowane leki oraz powinien zebrać dokładny wywiad rodzinny, szczególnie w kierunku chorób nowotworowych. Pacjentka układa się na fotelu ginekologicznym, a wykonujący cytologię lekarz lub położna wkłada do pochwy wziernik. Następnie specjalną szczoteczką pobiera wydzielinę zawierającą komórki błony śluzowej pochodzące z nabłonka części pochwowej szyjki macicy. Badanie nie jest bolesne. Materiał pobiera się z tarczy szyjki macicy oraz z kanału szyjki. Obie próbki są nanoszone na osobne szkiełka i utrwalane odpowiednimi odczynnikami. Potem próbki wędrują do laboratorium.

Jak się przygotować?

Na cytologię należy zgłaszać się między 4 dniem po miesiączce i 4 dniem poprzedzającym kolejną miesiączkę. Nie należy współżyć poprzedniego dnia. Dwa dni przed badaniem nie powinno się stosować żadnych środków dopochwowych ani irygacji (może to przekłamać wynik analizy).

Interpretacja wyników

W cytologii ginekologicznej najszerzej przyjęta jest tzw. klasyfikacja Papanicolau.

GRUPA I

W romazie stiwerdza się prawidłowe komórki powierzchniowych warstw nabłonka wielowarstwowego płaskiego tarczy szyjki macicy, komórki gruczołowe z kanału szyjki oraz pojedyncze komórki zapalne.

GRUPA II

Jest najczęściej spotykana, zwłaszcza u kobiet, które prowadzą życie seksualne. Obok komórek stwierdzanych w grupie I widać komórki zapalne, komórki nabłonkowe wykazujące zmiany zwyrodnieniowe oraz komórki pochodzące z procesów regeneracyjnych. Nie ma komórek nieprawidłowych charakterystycznych dla stanu przedrakowego. Grupa II może być wywołana nadżerką, ale nie stwierdza się w niej komórek dysplastycznych (zmian przedrakowych) czy nowotworowych. W tej grupie ważne jest określenie charakteru zmian komórek, np. rozróżnienie, czy jest to proces zapalny, czy regeneracyjny.

GRUPA III

W rozmazie widać komórki z cechami dysplazji, czyli takie, z których może się rozwinąć nowotwór. Nie stanowi to jednakże jeszcze zagrożenia życia - szybkie wykrycie dysplazji pozwala podjąć leczenie, które nie dopuści do rozwoju choroby. Natomiast nieleczona dysplazja szyjki macicy może z czasem przekształcić się w raka szyjki macicy. Cytolog powinien określić, jakiemu nasileniu dysplazji odpowiada stwierdzony obraz cytologiczny: małemu, średniemu czy dużemu. Jest to istotne m.in. dlatego, że zmiany o charakterze dysplazji małego stopnia są niekiedy wynikiem silnego odczynu zapalnego i moga cofnąć się po podaniu leków przeciwzapalnych. Dalsze postepowanie diagnostyczne (np. pobranie wycinku szyjki macicy) i leczenie (np. elektrokonizacja szyjki) wdraża się wówczas, gdy zmiany utrzymują się przez kilka miesięcy mimo zastosowanego leczenia.

GRUPA IV

W rozmazie stwierdza się komórki nowotworowe (odpowiadające rakowi płaskonabłonkowemu naciekającemu) szyjki macicy lub innemu nowotworowi złośliwemu szyjki albo trzonu macicy. Sprawa jest poważna, ale najczęściej jeszcze wyleczalna. Zaniechanie leczenia moze prowadzić do coraz poważniejszych zmian nowotworowych, komórki nowotworowe mogą atakować sąsiednie narządy i dawać przerzuty. Dlategobardzo ważne jest jak najwcześniej podjąć leczenie.

Od niedawna zgodnie z wymogami Unii Europejskiej, wynik badania może mieć formę tzw. opisu Bethesda. Klasyfilacja Papanicolau, która powstała w początkach rozwoju cytologii klinicznej, jest obecnie uważana za niewystarczającą. System Bethesda jest bardziej szczegółowy, dzięki czemu ginekolog precyzyjnie oceni stan szyjki macicy i w razie potrzeby dobierze odpowiednie leczenie.

Przy podawaniu wyniku cytologicznego bardziej nowoczesny system Bethesda zaleca:

- określenie, czy rozmaz zawiera odpowiedni materiał do oceny

- ogólne stwierdzenie, czy obraz cytologiczny jest prawidłowy, czy też nie

- dokładny opis stwierdzanych zmian zgodnie z obowiązującą terminologią lekarską

Źródło: "Jak interpretować wyniki badań lekarskich" Poradnik Fakt, Wyd. Axel Springer Polska Sp. z o.o.